Odsetki i procent składany

W rachunku odsetek prostych podstawą ich naliczenia jest – w ustalonym przedziale czasowym – wartość początkowa kapitału (Ko).

Formuła obliczania odsetek prostych ma postać: O = Ko/100 * r * t, gdzie:
O – kwota odsetek
Ko – kapitał początkowy
r – stopa odsetek
t – czas wykorzystania kapitału.

Czas wykorzystania kapitału może być mierzony w różnych jednostkach: kwartałach, miesiącach, dniach itp. W obliczeniach odsetkowych czas oprocentowania najczęściej określany jest w dniach. Dla uproszczenia obliczeń odsetek często przyjmuje się rok równy 360 dniom (rok bankowy). W takim przypadku każdy miesiąc – niezależnie od kalendarza – liczy 30 dni. Zasady tej nie można uważać za bezwzględnie obowiązującą.

Wzależności od przyjętych zwyczajów i wewnętrznych uregulowań, do czasu wejścia w życie ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku, ilość dni w roku i w miesiącach mogła być w bankach ustalana następująco:
–  360 dni w roku, a ilość dni w miesiącu według kalendarza,
–  365 dni w roku (366 w roku przestępnym), a ilość dni w miesiącu według kalendarza.

Od dnia 1 stycznia 1998 roku do obliczania odsetek przyjmuje się, że miesiąc liczy 30 dni, a rok 365 dni. Oznacza to, że przy rocznej stopie oprocentowania odsetki za jeden dzień oblicza się dzieląc stopę procentową przez 365 dni. Dla obliczania odsetek za okres określony w umowie mnoży się dzienną stopę procentową przez liczbę rzeczywistych dni wynikających z okresu umownego. Wynika z tego, że odsetki należy obliczać za rzeczywistą liczbę dni pozostawania środków na rachunku bankowym.

Procent składany natomiast to sposób oprocentowania kapitału, polegający na naliczaniu odsetek w kolejnych okresach umownych (najczęściej stosowane to: miesiąc, kwartał, pół roku i rok) od wartości kapitału początkowego powiększonego o kwotę odsetek należnych za okres poprzedni, czyli przy uwzględnieniu kapitalizacji odsetek. Matematyczna formuła procentu składanego dla rocznego okresu kapitalizacji ma postać: Kn = Ko (1 + r)ⁿ, gdzie:
Kn – wartość kapitału po n latach
Ko – początkowa wartość kapitału
r – roczna stopa oprocentowania
n – okres, dla którego oblicza się procent składany.

Formuła ta pozwala obliczyć wartość kapitału, którym będziemy dysponować po n latach lokując dziś kwotę Ko, przy rocznej stopie oprocentowania r.

W polskiej praktyce bankowej do czasu wejścia w życie ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku stosowano najczęściej metodę obliczania odsetek przyjmującą rok za 360 dni, a każdy miesiąc za 30 dni. Zgodnie z art. 53 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 roku do obliczania odsetek przyjmuje się, że miesiąc liczy 30 dni, a rok 365 dni. Okres oprocentowania wkładu na rachunku bankowym rozpoczyna się od dnia wpływu (wpłaty), a kończy się w dniu poprzedzającym dokonanie wypłaty. Za dzień dokonania operacji wypłaty przyjmuje się dzień wykonania dyspozycji zleceniodawcy. Oprocentowanie kredytu rozpoczyna się od dnia powstania zadłużenia, a kończy w dniu poprzedzającym jego spłatę.

W praktyce bankowej stosuje się także kapitalizację odsetek. Istota tej kapitalizacji polega na tym, że odsetki od wkładu nalicza się i dopisuje do zdeponowanego wkładu na przykład co miesiąc, a w następnym miesiącu są one oprocentowane łącznie z wkładem. W przypadku środków na rachunkach bieżących podmiotów gospodarczych i rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych najczęściej banki stosują kapitalizację kwartalną.