Stopy procentowe

W teorii oczekiwania zakłada się, że oprocentowanie lokat długoterminowych musi odpowiadać przeciętnej stopie procentowej oczekiwanej w krótkim okresie. Jeżeli np. można pozyskać środki na rynku pieniężnym na okres jednego miesiąca za 12%, a w ciągu trzech miesięcy oczekiwana jest obniżka do 10%, to stopa oprocentowania lokat trzymiesięcznych ustali się na poziomie 11%. Teoria ta zakłada w związku z tym, że oczekiwania deponentów są jednakowe i nie zmieniają się w czasie. W przyjętych w tej teorii założeniach tkwi jednak wiele słabości.

Po pierwsze, trudno przewidzieć poziom krótkoterminowych stóp procentowych w dłuższym horyzoncie czasowym, np. w okresie kilku lat, które stanowią podstawę ustalenia poziomu stóp długoterminowych. Po drugie, ryzyko związane z długoterminowymi lokatami jest większe niż ryzyko lokat krótkoterminowych na rynku pieniężnym. W związku z tym podmioty gospodarcze są w stanie zaakceptować niższe oprocentowanie lokat krótkoterminowych niż wyższe lokat długoterminowych. Założenie to stało się podstawowym założeniem teorii premii płynności.

W teorii premii płynności kredytodawca – zamrażając swój kapitał na dłuższy okres – pragnie otrzymać w postaci oprocentowania premię za rezygnację ze swobody dysponowania kapitałem, tym bardziej, że bierze na siebie ryzyko niższego kursu spłaty przy przedwczesnym wycofaniu środków lub ryzyko wzrostu rentowności innych lokat w danym okresie. Kredytobiorca skłonny jest zaakceptować wyższe oprocentowanie udzielanego kredytu, ponieważ w terminie jego zwrotu ma stałą kwotę finansowania ze stałym oprocentowaniem, co pozwala mu na lepsze kalkulowanie opłacalności swoich inwestycji. W związku z tym stopa procentowa kredytu lub lokaty musi być tym wyższa, im dłuższego okresu dotyczy. Jeżeli wzrasta stopa oprocentowania kredytów długoterminowych, to premia płynności za płynne lub krótkoterminowe lokaty pieniężne, nieoprocentowane lub oprocentowane bardzo nisko, staje się zbyt wysoka, powodując wzrost zainteresowania lokatami długoterminowymi o wyższym oprocentowaniu.

Teoria premii płynności stosowana jest do wyjaśnienia struktury stóp procentowych jako uzupełnienie do teorii oczekiwania. W wersji teorii preferencji płynności i oczekiwania określa się długoterminową stopę procentową jako średnią z oczekiwanych krótkoterminowych stóp procentowych z obserwowanego okresu plus dodatnią (w wyjątkowych przypadkach ujemną) marżę z tytułu długoterminowej lokaty środków. W teorii segmentacji rynku z kolei zakłada się, że na poszczególnych segmentach rynków pieniężnego i kapitałowego powstają zróżnicowane – w zależności od rodzaju i terminu – stopy procentowe, które określają strukturę oprocentowania. Zwolennicy tej teorii twierdzą, że czynniki instytucjonalne, niedoskonała substytucyjność, operacje zabezpieczające przed ryzykiem, a przede wszystkim preferencje uczestników rynku pieniężnego i kapitałowego dotyczące terminów zapadalności, prowadzą do różnicowania i postępującej izolacji poszczególnych rynków finansowych. Stopy na poszczególnych rynkach cząstkowych kształtuję się więc niezależnie od siebie. Zgodnie z założeniami tej teorii kredytobiorcy dążą do pozyskania kredytu po najniższym z możliwych oprocentowań i w tym celu porównują efektywne oprocentowanie we wszystkich segmentach rynku, które mogą być źródłem kredytu na pożądany termin.

W praktyce ustalający poziom stóp procentowych na rynku wykorzystują elementy wszystkich trzech teorii. Doświadczenia wskazują, że dominujący wpływ na strukturę oprocentowania wywiera preferencja płynności. Wzrost stopy procentowej na rynkach cząstkowych, cechujących się dłuższymi terminami, na jakie udzielany jest kredyt, powoduje zmiany proporcji udziału między różnymi typami lokat pieniężnych.

Okazuje się również, że zgodnie z teorią oczekiwania w dłuższym okresie stopy procentowe są tym wyższe, im odleglejsze są terminy, na jakie pozyskano środki. Natomiast zgodnie z teorią segmentacji rynku można stwierdzić, że stopy procentowe na poszczególnych rynkach cząstkowych kształtują się niezależnie od stóp na innych segmentach rynku finansowego. W określonym momencie oprocentowanie krótkoterminowych lokat pieniężnych może być wyższe od oprocentowania na rynku kapitałowym.