Zasady naliczania odsetek

Cena ta jest określana mianem odsetek. Osoby prawne i fizyczne korzystając ze środków pieniężnych banków są ich dłużnikami, banki zaś wierzycielami. Osoby te są zatem zobowiązane do płacenia bankom odsetek. Odsetki od udzielanych pożyczek i kredytów pełnią funkcję bodźca ekonomicznego skłaniającego dłużnika do prawidłowej gospodarki finansowej, a więc nieangażowania nadmiernych czy wręcz zbędnych środków. Klienci lokujący swoje oszczędności w bankach są ich wierzycielami i z tego tytułu otrzymują odsetki. W kontaktach handlowych często występuje sytuacja, w której jedna strona staje się dłużnikiem drugiej i jest zobowiązana do płacenia na jej rzecz odsetek. Odsetki płacone za zwłokę pełnią rolę bodźca do terminowego regulowania zobowiązań.

W rachunku odsetkowym biorą udział cztery czynniki:
–   kwota oprocentowana (kapitał – K),
–    stopa procentowa (r),
–    kwota odsetek (O),
–    czas oprocentowania (t).

Wysokość odsetek zależy od trzech pozostałych czynników i jest do nich wprost proporcjonalna, co oznacza, że odsetki stanowią tym większą kwotę, im większe są te czynniki i odwrotnie – tym mniejszą, im te czynniki są mniejsze. Stopa procentowa, podobnie jak ceny towarów i usług, ulega zmianom w czasie. Poziom tych zmian uwarunkowany jest między innymi podażą kapitałów i popytem na nie, wysokością inflacji, efektywnością zastosowania kapitału w gospodarce, rozmiarami popytu konsumpcyjnego itp. W Polsce, w pierwszych latach reformy gospodarczej, poziom oprocentowania kapitałów określany był przez bank centralny (NBP). Ustalane i publikowane przez NBP poziomy stopy redyskontowej oraz kredytu finansowego stanowiły dla banków komercyjnych podstawę do określania własnych stóp procentowych.

Obecnie, przy ustalaniu stóp procentowych banki wykorzystują własne cele – pozyskanie depozytów od osób fizycznych i prawnych, maksymalizacja własnych dochodów czy też tworzenie bazy dla przyszłej ekspansji. Przy podejmowaniu decyzji dotyczących wysokości stóp procentowych banki muszą także uwzględniać działania konkurencji. Ustalenie własnych stóp procentowych przez banki jest więc zadaniem o wielu niewiadomych i licznych uwarunkowaniach. W większości ofert bankowych kierowanych do klientów operuje się wielkością stopy procentowej. Wyznaczenie poziomu stopy procentowej ma bezpośredni wpływ na wielkość podstawowych rodzajów przychodów i kosztów banku, co z kolei wpływa na jego rentowność. Procent to cena płacona za czasowe użytkowanie wypożyczonego kapitału pieniężnego. Procent liczony za 100 jednostek kapitału na jednostkę czasu określamy mianem stopy procentowej. Z reguły stopa procentowa wyrażana jest w procentach od użyczonej sumy w skali roku. W gospodarce istnieje wiele stóp procentowych, ich wysokość zależy między innymi od terminów, na które użyczone zostały środki pieniężne, od ryzyka przedmiotowego i podmiotowego zainwestowania środków pieniężnych, od wiarygodności partnera gospodarczego.

Wzajemne proporcje różnych stóp procentowych w określonym momencie nazywamy strukturą oprocentowania. Wraz ze zmieniającymi się warunkami na rynku pieniężnym i kapitałowym, stopniem ryzyka zmienia się też ta struktura. Wśród opracowań teoretycznych koncentrujących się na relacjach stóp procentowych należy wymienić teorię oczekiwania, teorię premii płynności, teorię segmentacji rynku.